Cartoon of Henk Wichers
../blog

Je bent niet de klant, je bent het product

2026-10-17 privacysocial-mediacambridge-analyticamanipulationpolarisation

Herken je dit? Je hebt het ergens over gehad, en even later krijg je advertenties over precies dat onderwerp. Dat overkomt iedereen weleens.

Henk achter een laptop vol security-stickers, omringd door een bankier, de overheid, een agent, een hacker en socialmedia Ze willen allemaal iets van je gegevens.

Het lijkt alsof je telefoon meeluistert, en soms is dat ook zo: spraakassistenten staan de hele dag te wachten op hun triggerwoord, en er zijn opnames die door mensen zijn beluisterd. Maar er is meer aan de hand. Hij weet waar je bent, wat je leest en met wie je in hetzelfde advertentiepubliek zit.

Dit lijkt allemaal vrij onschuldig. Internetdiensten, zoals socialmedia en AI, die ogenschijnlijk gratis lijken, hebben ook een prijskaartje. Je betaalt namelijk met je privacy.

Nu denk je waarschijnlijk: “Wat maakt het uit? Ik als keurige Nederlander heb helemaal niets te verbergen.” Dat is een begrijpelijke gedachte.

De klanten van sociale platforms zijn adverteerders: bedrijven, politieke partijen en andere partijen met geld en een boodschap.

Jij bent niet de klant, maar het product. In de Cambridge Analytica-zaak werden gegevens van miljoenen Facebookgebruikers gebruikt voor politieke advertenties.

Stel je voor: je scrolt eindeloos door je feed en blijft even hangen bij een artikel over veiligelanders die de boel op de kop zouden zetten. Dat is waardevolle data. Veel partijen hebben belang bij polarisatie, zoals:

  • het algoritme van het platform zelf
  • Rusland

Zeker met de AI-technologie van nu kun je een publiek heel gericht benaderen. Zo kom je in een filterbubbel terecht, en liggen complottheorieën op de loer. “Vind jij het ook zo vervelend dat veiligelanders het winkelcentrum plunderen?” Op die vraag zegt bijna niemand nee. Let wel: dat is een frame dat je voorgeschoteld krijgt, geen beschrijving van je eigen buurt.

Het gaat me hier niet om links of rechts, maar om wat polarisatie doet. Dat geldt voor de linker- én de rechterflank van het politieke spectrum.

Een verdeeld Europa is een droomscenario voor Rusland en China. De Verenigde Staten waren historisch juist gebaat bij een sterk Europa tegenover Rusland, maar daar is weinig van over. Deze maand sloot Trump een dieseldeal met Poetin en schortte de sancties op Russische diesel op, vroeg Oekraïne te stoppen met aanvallen op Russische raffinaderijen, en zei dat Kyiv maar een nieuwe leider moest kiezen. Het lijkt erop dat Washington geen sterk Europa wil. Wat mij betreft dient een verdeeld Europa vooral de partijen die geen sterke tegenstander willen. Immers, als twee honden vechten om een been, gaat de derde ermee heen.

Bekijk je privacyinstellingen en deel niet meer dan nodig is. Maar weet dat dat het minste is dat je kunt doen: de tracking die overblijft, zie je niet en zet je niet uit. Wat wel helpt, is minder platforms, geen Meta-app op je telefoon en een browser met adblocker. Bewustwording is het belangrijkste. De rest is afwegen hoeveel gemak je ervoor over hebt. Je ontkomt niet meer aan AI en Internetdiensten, zelfs ik niet!